Traceability Systems

Ιχνηλασιμότητα στον αγροδιατροφικό τομέα – Συστήματα αποτελεσματικής ιχνηλασιμότητας

Της Χριστίνας Σουλιώτη

Τα Logistics των αγροτικών προϊόντων (Agro-logistics) είναι αναμφίβολα ένας ραγδαία αναπτυσσόμενος κλάδος οικονομικής δραστηριότητας για την Ελλάδα που στοχεύει, σύμφωνα με την σύγχρονη θεώρηση, στην ενίσχυση της γεωργικής οικονομίας και της αειφόρου ανάπτυξης, στη βελτίωση του εισοδήματος του αγροτικού πληθυσμού και στην ανάπτυξη της υπαίθρου μέσω της προαγωγής και διασφάλισης της ποιότητας των αγροτικών προϊόντων, της ανάδειξης και της κατοχύρωσης της ταυτότητας των τοπικών προϊόντων καθώς και της προώθησης συστημάτων προστασίας και διαχείρισης αγροτικών εκμεταλλεύσεων (Τσιτσάμης Σ. et al, 2005).

Οι παράγοντες που οδηγούν στην ανάπτυξη των Agro-logistics είναι:

  • Ο ανταγωνισμός γίνεται ολοένα και μεγαλύτερος σε διεθνές και ειδικότερα σε ευρωπαϊκό επίπεδο, καθιστώντας αναγκαία την εφαρμογή καινοτόμων ιδεών που να καλύπτουν το σύνολο των εμπλεκομένων μερών κατά μήκος της εφοδιαστικής αλυσίδας.

  • Η περιορισμένη ζωή των αγροτικών προϊόντων διογκώνει την ανάγκη για ταχύτητα στις διαδικασίες επιθεώρησης αυτών και στη συνεργασία μεταξύ του τμήματος επιθεώρησης τροφίμων και του τμήματος logistics μιας εταιρείας.

  • Η ασφάλεια των καταναλωτών για την οποία υπάρχει σήμερα αυξημένο ενδιαφέρον τόσο από τους ίδιους τους καταναλωτές, όσο και από το κράτος.

Η ασφάλεια του καταναλωτή έχει γίνει ένα από τα πλέον κρίσιμα ζητήματα υψηλής προτεραιότητας όσον αφορά την εφοδιαστική αλυσίδα τροφίμων. Παρά τις καλύτερες προσπάθειες των συμμετεχόντων σε αυτή την εφοδιαστική αλυσίδα, προβλήματα ασφάλειας τροφίμων είναι πιθανό ποτέ να μην εξαλειφθούν. Ωστόσο, ένα αποτελεσματικό και οικονομικά αποδοτικό σύστημα ιχνηλασιμότητας μπορεί να δείξει με ακρίβεια ένα τέτοιο πρόβλημα σε ένα συγκεκριμένο πεδίο, σε εγκαταστάσεις συσκευασίας, στην ένωση των παραγωγών ή ακόμη σε κάποιον παραγωγό και όχι σε ολόκληρη την ομάδα των συμμετεχόντων σε μία εφοδιαστική αλυσίδα στον τομέα των τροφίμων. Συρρικνώνοντας και φθάνοντας στην πιθανή αιτία του προβλήματος είναι το ίδιο με τις θεσμικές απαιτήσεις για την επίλυση του η ακόμη αποφυγή του ενώ μπορεί και να μειώσει τον αρνητικό οικονομικό αντίκτυπο στους συμμετέχοντες της εφοδιαστικής αλυσίδας οι οποίοι δεν είναι υπεύθυνοι για την εμφάνισή του (Εγχειρίδιο ΕΕ, 2007).

Από τη σκοπιά της δημόσιας υγείας, βελτιώνοντας την ταχύτητα και ακρίβεια του εντοπισμού και παρακολούθησης που έχει να κάνει με είδη διατροφής, μπορεί να συμβάλλει να περιοριστεί ο κίνδυνος σε κάποιο ζήτημα ασφάλειας τροφίμων. Επίσης, η ταχεία και αποτελεσματική ιχνηλασιμότητα μπορεί να συμβάλλει στην ελαχιστοποίηση των περιττών δαπανών των ιδιωτικών και δημόσιων πόρων και να μειώσουν τις ανησυχίες των καταναλωτών. Επιπλέον, η ιχνηλασιμότητα στα είδη διατροφής μπορεί να βοηθήσει τις υπηρεσίες δημόσιας υγείας και τους φορείς της βιομηχανίας για τον καθορισμό των πιθανών αιτιών κάποιου προβλήματος, παρέχοντας δεδομένα για την αναγνώριση και την ελαχιστοποίηση των κινδύνων για την υγεία (europa.eu, 2010)

Η εφαρμογή δημόσιων και ιδιωτικών συστημάτων ιχνηλασιμότητας μέσω της αυτόματης καταγραφής δεδομένων, ηλεκτρονικής επεξεργασίας δεδομένων και των ηλεκτρονικών επικοινωνιών μπορεί να βελτιώσει σημαντικά την ακρίβεια και την ταχύτητα πρόσβασης σε πληροφορίες σχετικές με την παραγωγή και την προέλευση των τροφίμων. Είναι σημαντικό, επίσης, ότι μπορούν να μειώσουν τους κινδύνους και την αβεβαιότητα, τόσο σε ολόκληρη την αλυσίδα εφοδιασμού όσο και μεταξύ των εμπορικών εταίρων. (EAN International, 2007).

Παγκόσμια Πρότυπα Ιχνηλασιμότητας

Το σύστημα EAN•UCC (European Article Numbering-Uniform Code Council) ήταν μια εφοδιαστική αλυσίδα, που περιελάμβανε γραμμωτούς κώδικες οι οποίοι τυπώνονταν πάνω στα προϊόντα που είναι διαθέσιμα στην παγκόσμια αγορά καθώς και στην ηλεκτρονική αγορά. Η EAN International ήταν το παγκόσμιο γραφείο για πάνω από 100 Οργανώσεις Μέλη παγκοσμίως. Το 2005 η οργάνωση μετονομάστηκε σε GS1. Το ενιαίο συμβούλιο κώδικα (Uniform Code Council) ήταν η οργάνωση αρίθμησης στις ΗΠΑ για τη διαχείριση του συστήματος EAN.UCC. Το 2005 το UCC άλλαξε την επωνυμία της σε GS1 US (Wikipedia, 2013).

Οι βασικοί άξονες του συστήματος EAN•UCC συνοψίζονται σε τρία πεδία:

  • Αυτοματοποίηση των επιχειρηματικών διαδικασιών μέσα από την αυτοματοποιημένη συλλογή δεδομένων (Automated Data Capture, ADC) και την ηλεκτρονική επεξεργασία των δεδομένων (Electronic Data Processing, EDP).
  • Ροή της πληροφορίας με τον πλέον γρήγορο και ακριβή τρόπο μέσα από ηλεκτρονικά μηνύματα τα οποία αυτόματα ενημερώνουν τις ηλεκτρονικές εφαρμογές κάνοντας χρήση δεδομένων και στοιχείων από εμπορικούς συνεργάτες.

  • Μείωση του χρόνου, κάτι το οποίο προσφέρει στρατηγικής σημασίας ευκαιρίες για τη βελτίωση της ικανοποίησης του πελάτη, όχι μόνο μέσα από τα αποτελεσματικά συστήματα ιχνηλασιμότητας, αλλά και από την επανασχεδίαση των επιχειρηματικών διαδικασιών κατά μήκος της εφοδιαστικής αλυσίδας. (GS1, 2009).

Ιχνηλασιμότητα στην Εφοδιαστική Αλυσίδα Νωπών Προϊόντων

Ο σκοπός αυτής της ενότητας είναι να εξηγηθεί η ιχνηλασιμότητα μέσα στην εφοδιαστική αλυσίδα των νωπών προϊόντων περιγράφοντας τη ροή τους μέσα σε αυτή αλλά και παρουσιάζοντας τη ροή της πληροφορίας κατά μήκος της αλυσίδας.

Η ιχνηλασιμότητα απαιτεί επαληθεύσιμες μεθόδους ούτως ώστε να ταυτοποιούνται οι παραγωγοί, τα αγροτεμάχια και η παραγωγή μέσα στις διαδικασίες συσκευασίας και μεταφοράς/αποθήκευσης σε όλα τα στάδια της εφοδιαστικής αλυσίδας. Οι αριθμοί αναγνώρισης θα πρέπει να εφαρμόζονται και να καταγράφονται με ακρίβεια έτσι ώστε να υπάρχει μια σύνδεση μεταξύ τους.

Η παρακολούθηση και η ιχνηλασιμότητα των τροφίμων έχει δημιουργήσει σημαντικό ενδιαφέρον αλλά έχει αποτελέσει και θέμα συζήτησης. Είναι σημαντικό να υπάρξει διαχωρισμός ανάμεσα στο θεσμικό πλαίσιο, τις τεχνολογίες που απαιτούνται για να επιτευχθεί η παρακολούθηση και η ανίχνευση και στα πρότυπα EAN•UCC. Το σύστημα EAN•UCC καθιστά τη διαχείριση της ασφάλειας των τροφίμων αποτελεσματική, αλλά είναι ευθύνη της κάθε επιχείρησης και εφοδιαστικής αλυσίδας να επωφεληθεί από τις δυνατότητες που αυτό παρέχει.

Αναλύοντας τις δυνατότητες ιχνηλασιμότητας οι οποίες παρέχονται από τα πρότυπα EAN•UCC, είναι σημαντικό να γίνει διαχωρισμός μεταξύ των όρων παρακολούθησης (tracking) και ιχνηλασιμότητας (tracing). Οι γενικά αποδεκτοί ορισμοί τους παρουσιάζονται παρακάτω:

  • Η παρακολούθηση (tracking) του προϊόντος είναι η δυνατότητα να ακολουθείται η διαδρομή μιας μονάδας προϊόντος μέσα στην εφοδιαστική αλυσίδα καθώς μετακινείται μεταξύ των οργανισμών που την αποτελούν. Τα προϊόντα παρακολουθούνται συνήθως για λόγους φθαρτότητας, εσωτερικής διαχείρισης και για λόγους διαχείρισης της εφοδιαστικής αλυσίδας.

  • Η ιχνηλασιμότητα (tracing) ενός προϊόντος είναι η δυνατότητα του προσδιορισμού της προέλευσης μιας συγκεκριμένης μονάδας ή ενός συνόλου μονάδων προϊόντος που τοποθετούνται μέσα στην εφοδιαστική αλυσίδα έχοντας ως αναφορά εγγραφές της εφοδιαστικής αλυσίδας. Τα προϊόντα ιχνηλατούνται για σκοπούς που έχουν να κάνουν με την ανάκληση τους για λόγους διερεύνησης διαφόρων και πιθανών καταγγελιών. (GS1, 2009)

Οι αριθμοί αναγνώρισης πρέπει να εφαρμόζονται με ακρίβεια έτσι ώστε να υπάρχει σύνδεση μεταξύ των διαδικασιών συσκευασίας και των διαδικασιών μεταφοράς και αποθήκευσης. Είναι ευθύνη της κάθε επιχείρησης να διαχειρίζεται τους συνδέσμους μεταξύ των προϊόντων που προμηθεύονται και των τελικών προϊόντων που καταλήγουν στους τελικούς καταναλωτές.

Η αποτελεσματικότητα ενός συστήματος ιχνηλασιμότητας εξαρτάται από τον πιο αδύναμο κρίκο της εφοδιαστικής αλυσίδας. Η σύνθεση των μονάδων προϊόντων που μεταφέρονται είναι το κρίσιμο σημείο της όλης διαδικασίας. Είναι αυτή που καθορίζει την ακρίβεια οποιουδήποτε συστήματος ιχνηλασιμότητας. Όσο πιο ομογενή είναι τα προϊόντα που μεταφέρονται μεταξύ τους, τόσο πιο ακριβές είναι το σύστημα ιχνηλασιμότητας.

Τα δεδομένα ιχνηλασιμότητας μπορεί να μεταφέρονται μέσω ηλεκτρονικών μέσων, όπως είναι τα μηνύματα EDI1 (electronic document interchange) ή μέσω αρχείων XML2 (Extensible Markup Language), και θα πρέπει να συσχετίζονται με τον αριθμό αναγνώρισης των μονάδων προϊόντων τα οποία κινούνται μέσα στην εφοδιαστική αλυσίδα – τον σειριακό κωδικό μεταφοράς φορτίου (Serial Shipping Container Code (SSCC)).(EANInternational)

1 Τα EDI μηνύματα είναι αυτά που συμβάλλουν στην ανταλλαγή δεδομένων – τα οποία είναι δομημένα βάσει προτύπων – μεταξύ συστημάτων πληροφορικής εμπορικών εταίρων, με ηλεκτρονικά μέσα και με την ελάχιστη ανθρώπινη παρέμβαση.

2 H XML είναι μία γλώσσα σήμανσης, που περιέχει ένα σύνολο κανόνων για την ηλεκτρονική κωδικοποίηση κειμένων.

Τεχνολογίες και πρότυπα GS1 για την ιχνηλασιμότητα

Η ιχνηλασιμότητα μπορεί να επιτευχθεί με τη χρήση διαφόρων τεχνολογιών. Ανάλογα με την επιλογή ή τους περιορισμούς κάθε εμπλεκόμενου, τα προϊόντα μπορεί να ιχνηλατούνται σε διαφορετικά επίπεδα ακρίβειας: γενικά, κατά παρτίδα ή κατά αύξουσα αρίθμηση. Τα barcodes και η τεχνολογία RFid μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την αυτόματη συλλογή δεδομένων. Το “one up, one down” θεωρείται συχνά ως το μοντέλο ανταλλαγής πληροφοριών για την επίτευξη πλήρους αλληλουχίας ιχνηλασιμότητας, ακόμα και σε ορισμένες εφοδιαστικές αλυσίδες που επιλέγουν να προχωρήσουν ακόμη περισσότερο, λόγω συγκεκριμένων στόχων. Σ’ αυτό το πλαίσιο, των πολλών διαθέσιμων τεχνολογιών, τα συστήματα ιχνηλασιμότητας GS1 επιτρέπουν σε κάθε εταιρεία να επιλέξει ποιο σύστημα εναρμονίζεται καλύτερα με το δικό της περιβάλλον. Η λύση αυτή, εξασφαλίζει τη διαλειτουργικότητα μεταξύ όλων των συστημάτων ιχνηλασιμότητας και διευκολύνει την εφαρμογή της. Με σκοπό την διευκόλυνση των χρηστών του συστήματος GS1, ο οργανισμός έχει προσδιορίσει τις βασικές αρχές για ιχνηλασιμότητα και έχει καταρτίσει τον παρακάτω πίνακα, που τις συνδέει με τις διαθέσιμες τεχνολογίες και τα αντίστοιχα εργαλεία του GS1.

cs1

Κωδικοποίηση – GS1 Στοιχεία Αναγνώρισης

Το Σύστημα GS1 παρέχει δύο είδη Στοιχείων Αναγνώρισης. Το πρώτο και κύριο είδος, είναι οι Κωδικοί Αναγνώρισης GS1, όπως ο Παγκόσμιος Κωδικός Μονάδων Εμπορίας (Global Trade Item Number – GTIN) ή ο Παγκόσμιος Κωδικός Θέσης (Global Location Number – GLN). Το δεύτερο είδος περιλαμβάνει “Βασικά Χαρακτηριστικά” όπως ο Αριθμός Παρτίδας / Παραγωγής ή η Ημερομηνία Λήξης.

Οι Κωδικοί Αναγνώρισης GS1 χρησιμοποιούνται για την αναγνώριση Μονάδων Εμπορίας (GTIN), Θέσεων/Εμπορικών Εταίρων (GLN), Μονάδων Logistics (SSCC), Μεμονωμένων Παγίων (GIAI), Επιστρεφομένων Παγίων (GRAI), Σχέσεων Παρεχομένων Υπηρεσιών (GSRN), Ειδών Εντύπων (GDTI), Μεμονωμένου Φορτίου (GSIN) και Συνδιασμένου Φορτίου (GINC). (gs1, 2013)

  • Η χρήση των Κωδικών Αναγνώρισης GS1 είναι υποχρεωτική προκειμένου να αναγνωρίσετε “κάτι” και να το “διασυνδέσετε” με συστήματα που χρησιμοποιούν τα GS1 BarCodes (όπως είναι το ταμείο – POS ενός καταστήματος λιανικής), επιχειρηματικά μηνύματα eCom (όπως η Παραγγελία – Order ή το Τιμολόγιο – Invoice), ή με πληροφορίες που παρέχονται μέσω του δικτύου GDSN.

  • Οι Κωδικοί Αναγνώρισης GS1 και τα “Βασικά Χαρακτηριστικά” (π.χ. σειριακοί αριθμοί, αριθμοί παρτίδας/παραγωγής, διαστάσεις και ημερομηνίες) απεικονίζονται με GS1 BarCodes. (gs1, 2013)

  • Οι Σειριακοί Αριθμοί μπορούν να απεικονισθούν, εκτός από σύμβολα GS1-128, και με ετικέτες EPC.

  • Για την αναγνώριση των “Βασικών Χαρακτηριστικών” απαιτείται πάντα και η ύπαρξη ενός Κωδικού Αναγνώρισης GS1 (π.χ., ένας αριθμός παρτίδας δεν είναι αρκετός χωρίς να γνωρίζουμε το προϊόν στο οποίο αναφέρεται, διότι μπορεί να μην είναι μοναδικός). (gs1, 2013)

  • Πολλοί Κωδικοί Αναγνώρισης GS1 έχουν στο τέλος τους ένα ειδικό ψηφίο που ονομάζεται ψηφίο ελέγχου και υπολογίζεται με συγκεκριμένο αλγόριθμο βάσει των προηγούμενων ψηφίων του κωδικού. (gs1, 2013)

Εκτύπωση/Ανάγνωση των barcodes

Εκτύπωση

Οι Γραμμωτοί Κώδικες GS1 εκτυπώνονται σχεδόν με όλες τις μεθόδους εκτύπωσης συσκευασιών. Ο GS1 συνεργάζεται με τον εκτυπωτικό κλάδο, και σχεδιάζει προδιαγραφές που εξισορροπούν τις ανάγκες εκτύπωσης με τις ανάγκες ανάγνωσης. Ο παρακάτω πίνακας δείχνει τις σημαντικότερες μεθόδους εκτύπωσης διαφόρων ειδών barcodes.(gs1, 2013)

cs2


Ανάγνωση

Οι γραμμωτοί κώδικες GS1 χρησιμοποιούνται σε πολλά και διαφορετικά περιβάλλοντα. Γι αυτό το λόγο ο GS1 καθορίζει ποια είδη barcode μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε κάθε περιβάλλον και καθιερώνει τις αντίστοιχες προδιαγραφές για τη χρήση τους. Οι εταιρείες παροχής εξοπλισμού και υπηρεσιών, θα πρέπει να συμβουλεύονται τις προδιαγραφές του GS1 προκειμένου να σχεδίασουν ανάλογα τα συστήματά τους. Ο παρακάτω πίνακας δείχνει σε ποιές περιπτώσεις έχει εγκριθεί από τον GS1 η χρήση κάθε είδους γραμμωτού κώδικα GS1. (gs1, 2013)

cs3

Πηγή: Διπλωματική εργασία της Χριστίνας Σουλιώτη

Συντάκτης:
Χριστίνα Σουλιώτη,
Software Developer στην εταιρία nlg worldwide
Μεταπτυχιακό πρόγραμμα στο τμήμα ειδίκευσης της Εφαρμοσμένης Πληροφορικής
Απόφοιτος Εφαρμοσμένης Πληροφορικής Πανεπιστημίου Μακεδονίας

Εδώ μπορείτε να βρείτε πληροφορίες για την διπλωματική εργασία.